Historia PKS w Gliwicach

Początki PKS w Gliwicach datuje się na rok 1945. W czerwcu 1945 powstała stacja nr 5 PKS, podległa oddziałowi II w Chorzowie. Baza PKS znajdowała się na ul. Zawiszy Czarnego 3. Pierwsze linie osobowe, obsługiwane pojazdami ciężarowymi przebiegały na trasach z Gliwic do Katowic, Krakowa i Łodzi. W 1946 po otrzymaniu używanego taboru z UNRRA* uruchomiono kolejne linie do Wrocławia, Kłodzka i Zakopanego.

W początkach 1947 uruchomiono pierwszą linię podmiejską na trasie Sośnicowice – Żerniki. W tym samym roku do stacji Gliwice włączono stację Zabrze, co powiększyło ilość taboru. W maju 1949 została otwarta podległa placówka w Raciborzu do której przydzielono kilka sztuk taboru ciężarowego. W 1950 roku następuje fuzja 3 przedsiębiorstw: PKS, Hartwig i Spedytor. Stacja zmienia nazwę na Ekspozytura PKS w Gliwicach z podległymi stacjami: w Raciborzu i powołanymi w 1950 roku w Rybniku, Zabrzu i Koźlu. Z biegiem czasu stacje terenowe rozrastają się do dużych baz transportowych i stają się samodzielnymi ekspozyturami. I tak w lutym 1950 stacja Koźle zostaje przekazana do przemysłu hutniczego, 1 maja 1951 r., stacja Zabrze przekształca się w Pierwszą Młodzieżową Ekspozyturę w Zabrzu. Następnie samodzielność uzyskują stacja Racibórz (czerwiec 1951) i Rybnik (październik 1954)

W 1955 decyzją władz zwierzchnich, Ekspozytura została zmuszona przekazać teren przy ul. Zawiszy Czarnego 3 jednostce wojskowej, w zamian otrzymując teren po przedwojennej montowni Mercedesa przy ul. Toszeckiej 9. Teren ten służy naszemu przedsiębiorstwu do dnia dzisiejszego.

W 1957 roku wobec wzrostu zadań przewozowych na terenie powiatu gliwickiego powstała placówka terenowa w Pyskowicach.
Z dniem 01.01.1960 w związku z reorganizacją Państwowej Komunikacji Samochodowej ekspozytury zamieniono na oddziały i od tej chwili nazwa zakładu brzmiała WP PKS Oddział VI Towarowo – Osobowy w Gliwicach. W roku 1967 roku oddział w Gliwicach zajął I miejsce w ogólnopolskim współzawodnictwie oddziałów PKS.

Największy rozwój oddziału nastąpił w latach 70-tych, kiedy to na stanie były (rok 1976) 492 pojazdy, w tym 116 w Placówce terenowej w Pyskowicach.

01.02.1983 powołano Krajową Państwową Komunikację Samochodową i od tej chwili nazwa zakładu brzmiała KPKS Katowice Oddział VI Gliwice. Ilość taboru zmniejszała się i w 1985 roku na stanie oddziału było 139 autobusów, 3 przyczepy autobusowe, 124 samochody ciężarowych, 61 przyczep i naczep ciężarowych, 3 samochody dostawcze, 4 samochody osobowe, co dawało i tak dużą ilość 334 pojazdów.

Z dniem 01.07.1990 nastąpił podział KPKS na samodzielne przedsiębiorstwa i tak oddział gliwicki stał się Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowej (PPKS) Lata 90-te to ciężki okres dla przedsiębiorstwa. W związku ze spadkiem przewozów osobowych zmniejszyła sie też ilość taboru. Jeszcze gorsza sytuacja nastąpiła w przewozach towarowych, czego efektem była likwidacja tego rodzaju działalności i sprzedaż pojazdów w 1999 roku.

Nowy rozdział dla firmy rozpoczął się z dniem 07.06.2003 kiedy to firma przekształciła się w PKS Sp. z o.o. Prywatyzacji dokonano z udziałem firm PKS S.A. Żary i Transhand Słubice, które wykupiły większościowy pakiet udziałów Następnie PKS Żary odkupił pakiet od Transhandu i stał się posiadaczem 90 % udziałów.
W 2003 roku zakupiono 2 zestawy ciężarowe ciągnik + naczepa i odbudowano działalność w zakresie przewozu towarów. Przedsiębiorstwo rozwinęło nowe obszary działalności wchodząc do grona przewoźników komunikacji miejskiej, jeżdżących na zlecenie KZK GOP.

01.11.2007roku zlikwidowano placówkę terenową w Pyskowicach a teren sprzedano. W tym też roku, rozpoczęto inwestycje budowy  stacji paliw,  która oprócz zaopatrzenia własnych pojazdów w paliwa, miałaby pełnić funkcję stacji publicznej. Inwestycja została zakończona, a  1.10.2008 roku stacja rozpoczęła normalną działalność. Aktualnie, oprócz benzyny bezołowiowej PB95 oraz oleju napędowego, stacja oferuje gaz LPG do silników zasilanych gazem oraz gaz propan-butan w butlach 11kg. Sklep na terenie stacji oferuje napoje, słodycze i używki, drobne materiały eksploatacyjne do samochodów oraz  doładowania (pre paid) do wszystkich  telefonów komórkowych. Istnieje również punkt sprzedaży Totalizatora Sportowego. Dla wygody, należność można uregulować gotówką lub kartą płatniczą Tu także zlokalizowane jest Biuro Podróży komunikacji międzynarodowej, gdzie można zakupić lub przebukować bilety na przejazd do wielu miast europejskich liniami autobusowymi znanych i sprawdzonych przewoźników

Innym, ważnym momentem w dziejach firmy był 01.10.2009 roku, kiedy to przeniesiono się do nowej siedziby przy ul. Pionierów 8.
Dzisiaj PKS Sp. z o.o. w Gliwicach to liczący się przewoźnik na terenie południowej Polski. Posiadamy 78 autobusów i 9 zespołów ciągników siodłowych z naczepami.

Zarys historii taboru PKS Gliwice 1945-2000.

Autobusy.
Początkowo rolę autobusów spełniały samochody ciężarowe przystosowane do przewozu osób. Pierwsze prawdziwe autobusy były to poniemieckie pojazdy marki Mercedes, jednak ich eksploatacja ze względu na duże zużycie nie trwała długo. Sytuacja zmieniła się w momencie otrzymania nowych autobusów Fiat oraz Skoda 706 RO w 1949 roku. W 1958 roku otrzymano pierwsze dostawy wozów Skoda 706 RTO, które następnie były produkowane w Jelczu jako Jelcz RTO 043 i przez następne 20 lat stanowiły podstawę taboru osobowego przedsiębiorstwa. Otrzymano także kilka sztuk odmiany Lux, oraz miejskiej 272 MEX. Od 1970 eksploatowano także przyczepy osobowe do Jelcza RTO typu PO-1. Znaczna poprawa komfortu podróży nastąpiła w roku 1973 wraz z otrzymaniem pierwszych sztuk znakomitych na tamte czasy jugosłowiańskich autobusów Sanos S-14, które służyły przedsiębiorstwu przez wiele lat. W 1980 roku otrzymano pierwsze sztuki nieśmiertelnego Autosani H9-21 oraz turystyczne Jelcze PR110IL. W 1985 roku przyszły ostatnie Jelcze RTO 043, oczywiście były to już pojazdy po odbudowach w JZS, niemniej jednak na papierze były fabrycznie nowe. W 1986 roku przybyły do komunikacji lokalnej pierwsze Jelcze M11 a także Autosan H10-11.01. W 1987 centrala skierowała do naszego oddziału Jelcze PR110 D a także Jelcze L11. Lata 90-te to głównie zakupy używanych autobusów z upadających zakładów pracy, przeplatane nielicznymi nowymi pojazdami. Były jednak wyjątki w postaci zakupu w 1993 roku 2 Dabów 1024E, które zresztą służą do dnia dzisiejszego. W 1993 roku wycofano z ruchu ostatniego Jelcza RTO 043, co zakończyło 35 letni okres eksploatacji tego typu pojazdu. W 2000 roku w związku z obsługą linii Gliwice – Pyskowice z PKS Bydgoszcz zakupiono 10 sztuk Ikarusów – Zemun IK 160P, a następnie sprowadzono z Czech duże ilości autobusów Karosa oraz Ikarus 280.

Ciężarowe.
Pierwszymi ciężarówkami były pozostawione przez Niemców 3-tonowy Mercedes i 4-tonowy Daimler. Jednak wobec braku autobusów zostały one przystosowane do przewozu osób i pełniły funkcję autobusów. W 1948 roku otrzymano ciężarówki Fiat, a następnie Star 20. W roku 1961 tabor przedsiębiorstwa uległ zwiększeniu poprzez dostawy Starów 25, czechosłowackiej Skody 706 RT, a także ciężarówek z NRD Sachsenring S-4001. Od 1964 roku do taboru weszły polskie Żubry A-80, a w 1966 NRD-owskie IFA W50L oraz radzieckie Ziły 130G i 555 MMZ.. W 1968 dotarł nowy model Stara – A-29, a rok później Jelcz serii 315. W ciągu lat 70-tych wchodziły do eksploatacji kolejne modele Jelcza (316, 3W-317, 3W-640) i Stara (A-200, W-28, C-28, 28-500, A-200). Lata 1977-1980 to duże dostawy czechosłowackich LIAZ-ów serii 100, oraz Skoda-LIAZ typu MT-4, MTV-5 i MTS-24. W latach 80-tych z polskich aut przychodziły kolejne modele Jelczy: 325, 415, dalej Stary A-200 oraz LIAZ-y serii 110. Ciekawostką jest fakt otrzymania w 1988 roku 3 sztuk wywrotek Tatra 815 S-3, zamiast dotychczas stałych przydziałów Jelcza 3W-317. Po roku 1989 nie zakupiono żadnych nowych ciężarówek, a podstawę przewozów stanowiły auta przybyłe w latach 80-tych. Tak było aż do likwidacji przewozów towarów w roku 1999.

Albumy foto związane z historią PKS Gliwice:
 1. Retrospekcja pojazdów PKS Gliwice
 2. Retrospekcja zajezdni PKS Gliwice przy ul. Toszeckiej 11
 3. Z fotograficznego archiwum naszych pracowników

 © Opracował: Jacek Jachymczyk
     bop@pks-gliwice.pl

P.S. Zwracamy się z prośbą do obecnych i byłych pracowników PKS, mieszkańców miasta Gliwice oraz okolic, hobbystów i  entuzjastów transportu  o nieodpłatne udostępnienie reprodukcji zdjęć, informacji i innych materiałów z bogatej historii gliwickiego PKS-u. W miarę możliwości prosimy o podanie danych związanych z udostępnianymi materiałami. W razie potrzeby reprodukcje wykonamy we własnym zakresie i na koszt własny. Zamieścimy je w specjalnym, elektronicznym albumie, który będzie dostępny w ramach historii firmy naszej witryny internetowej a także w  galerii foto

 J.J.